Muayenehaneye gelen kadınların bir kısmının ifade ederken zorlandığı bir durumdur disparoni. Hasta kimi zaman "aslında bir şikayetim yok" diye başlar cümleye, bazen ise tamamen başka bir sorunla gelir ama asıl konu çıkmadan ayaküstü sorulur. Bazen de yıllarca hiç söylemez.
Cinsel ilişki sırasında yaşanan ağrı, kadınların en az konuştuğu sağlık sorunlarından biridir. Hem utanma duygusu, hem de normal olabileceği düşüncesiyle kadınlar yıllarca bu şikayetle yaşamayı sürdürür.
Oysa bu durumun tıbbi bir adı var: disparoni.
Tıbbi olarak tanımlamak gerekirse disparoni, cinsel ilişki sırasında ya da hemen sonrasında vajina girişinde, vajina içinde veya pelvik bölgede hissedilen tekrarlayan ağrıdır. Yanma olabilir, batma olabilir, derin bir baskı hissi de olabilir. Bu ağrı bazı kadınlarda ilişki bittikten sonra saatlerce geçmeyebilir.
Disparoni olağan bir durum değildir. Nedeni araştırılabilen, tedavi edilebilen bir durumdur.
Her kadın disparoniyi farklı tarif eder. Bir kısmı için ilişkinin başlangıcında hissedilen keskin bir yanmadır. Bir kısmı için ilişki boyunca süren, derinlerde bir baskı hissi. Kimileri ise ilişkiden saatler sonra bile geçmeyen kramplardan bahseder.
Bazıları bu ağrıyı "yırtılma hissi" şeklinde tarif eder. Yanma hissi şeklinde ifade eden de olur. "Eşim fark etmesin diye ses çıkarmıyorum" diyen de olur. Bu son cümle diğerlerinden daha ağır bir duygu taşır. Çünkü o sessizliğin arkasında hem fiziksel bir ağrı, hem de taşınan bir yük vardır.
Bazen tampon kullanamamak, jinekolojik muayenede aşırı ağrı ya da günlük hayatta bile kasık bölgesinde rahatsızlık hissi de tabloya eşlik edebilir. Eğer bunlardan birini ya da birkaçını yaşıyorsanız, lütfen ertelemeyin. Bir kadın sağlığı uzmanına başvurarak bu sorunun nedenini araştırabilirsiniz.
Disparoninin tek bir nedeni yok, bu nedenle durumun analiz edilebilmesi için muayene olmak gerekir. Ancak genel olarak fiziksel ve psikolojik olarak iki ana başlıkta değerlendirebiliriz. Çoğu vakada bu iki boyut iç içe geçmiş halde karşımıza çıkar.
Vajinal kuruluk: Aklıma ilk gelen bu oluyor. Östrojen düşüklüğünde, emzirme döneminde ya da bazı antidepresanların yan etkisi olarak vajinal kuruluk gelişebilir. Yeterli ıslanma olmadan yaşanan ilişki, mekanik olarak ağrıya yol açar. Çok temel bir fizyolojik durum olsa da gözden kaçabilir. Özellikle doğum sonrası dönemde bunu yaşayan kadınlar bir şeylerin ters gittiğini düşünerek endişelenebilir. Aslında ters giden bir şey yok, bedeniniz henüz hazır değil ve durum yalnızca bundan ibaret.
Enfeksiyonlar: Mantar enfeksiyonu, bakteriyel vajinozis veya idrar yolu enfeksiyonu aktifken cinsel ilişki ciddi yanma ve batmaya neden olur. Bunlar tedavi edildiğinde ağrı da genellikle geçer. Ama şu sık görülen bir tablodur: kadınlar enfeksiyonu geçirir, tedavi olur, ancak ağrı devam eder. Bu tabloda çoğu zaman psikolojik bir iz kalmış ve beden artık "ağrıyı bekler" hale gelmiş olur. Bu nedenle tedavi sürecini doktorunuzla birlikte takip etmek önemli.
Endometriozis: Endometriozis rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında büyümesidir. Özellikle derin penetrasyonda ve ilişki sonrasında çok şiddetli ağrıya yol açabilir. Teşhisi geciken kadınlarda yıllarca "normal" kabul edilmiş ağrılar aslında endometriozis belirtisidir. Adet sancınız çok şiddetliyse ve ağrılı cinsel ilişkiyle birlikte seyrediyorsa endometriozis akla gelmelidir.
Pelvik taban kaslarının aşırı gerilmesi: Pelvik kasların sürekli gergin ve sıkı olması, ilişki sırasında ağrıya yol açar. Bu durum sıklıkla vajinismus ile birlikte görülse de vajinismus olmadan da karşılaşılabilir. Stres, oturarak çalışma alışkanlığı, pelvik cerrahi geçirilmiş olması gibi nedenler pelvik taban kaslarını olumsuz etkileyebilir.
Vulvar vestibülit ve deri hastalıkları: Vajina girişindeki hassas bölgenin iltihaplanması olan vulvar vestibülit, hafif bir dokunuşta bile yanmaya neden olabilir. Liken skleroz ve sedef gibi deri hastalıkları da genital bölgeyi etkileyerek ilişkiyi ağrılı hale getirebilir. Bunlar daha az bilinen ama bir o kadar rahatsız edici tablolardır.
Doğum sonrası dönem: Epizyotomi dikişleri, vajinal yırtıklar ve emzirmenin getirdiği hormonal değişikliklerin hepsi birlikte disparoniye zemin hazırlayabilir. Yeni anne olan kadınlar bu konuda kendilerini suçlamamalıdır. Bebeğin bakımı, uyku yoksunluğu, hormonal çalkantı ve iyileşmekte olan bir beden söz konusu olduğunda cinsel sağlık da doğal olarak etkilenecektir. Bu tip durumlarda zaman, destek ve doğru tedaviyle şikayetler ortadan kalkacaktır.
Menopoz: Östrojen düzeyinin kalıcı olarak düşmesiyle vajinal duvarlar incelir ve nemini kaybeder. Bu durum kadınlarda hem ilişki sırasında ağrıya hem de ilişkiye ilginin azalmasına yol açabilir. Menopoz döneminde disparoni yaşayan kadınlar için etkili lokal tedaviler mevcuttur.
Beyin ve beden bu konuda birbirinden ayrı çalışmaz. Kaygı, geçmiş travmalar ya da ilişkiye dair kötü bir deneyim, kasların istemsiz gerilmesine, vajinal kurumaya ve dolayısıyla ağrıya neden olabilir.
Bir kez ağrılı ilişki yaşayan kadın, bir sonrakinde tekrar acı hissedeceği konusunda bir kaygı yaşar. Bu kaygı kasları önceden gerer, ağrıyı adeta davet eder. Kısır döngü bu şekilde başlar ve her ilişkiyle birlikte biraz daha derinleşir. Bu noktada sadece fiziksel tedavi yetmeyecektir. Psikolojik destek ve cinsel terapi, tedavinin ayrılmaz bir parçası olur.
Aile içinde cinselliğe dair konuşulmayanlar, acı verici olduğu öğretisi, geçmişte yaşanmış travmatik deneyimler... Bunların hiçbirinin üstünü kapatmak doğru değil. Konuşulabilen her şey iyileşir.
Bu iki kavram sıklıkla karıştırılır. Vajinismus, pelvik kasların istemsiz kasılması nedeniyle penetrasyonun gerçekleşememesi ya da son derece güç olmasıdır. Sorun ilişkinin başlamasında yaşanır. Penis vajinaya giremez ya da girmesi kadın için büyük bir engel haline gelir.
Disparonide ise ilişki gerçekleşebilir, ancak ağrılıdır. İlişki sırasında ya da sonrasında yanma, batma veya baskı hissi vardır.
Bu iki durum birbirini tetikleyebilir. Vajinismus olan kadınlarda zorlanarak yaşanan ilişki zamanla disparoniye dönüşebilir. Ya da tam tersi, tekrarlayan ağrılı ilişkiler, vücudun kendini koruma refleksi olarak vajinismusa kapı aralayabilir. Her iki durumda da erken tanı büyük fark yaratır.
Disparoni tanısı için bir kadın hastalıkları uzmanına başvurmak gerekir. Muayenede ağrının yeri, geçmişi, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve ne kadar sürdüğü sorgulanır. Pelvik muayene ile fiziksel bir neden olup olmadığı araştırılır. Gerekirse ultrason, kültür gibi ek tetkikler istenir.
Muayeneden kaçınmak, tanıyı geciktirir. Kadınlar için bu muayeneden kaçınılması anlaşılır bir durumdur. Seçeceğiniz doğru hekim için öncelik sizi rahat hissettirmek olacaktır. Muayenenin her adımını hekiminizle birlikte yürütebilirsiniz.
Tedavi tamamen nedene göre şekillenir. Bunun için önce durumun kaynağının doğru belirlenmesi gerekir, bu nedenle muayene oldukça kritik bir adımdır.
Disparoni tedavisinde tek tip bir reçete yok. Ama doğru değerlendirmeyle büyük çoğunluğunda kalıcı çözüme ulaşmak mümkün. Tedaviye geç kalındığında süreç uzayabilir, erken başlandığında genellikle çok daha kısa sürede sonuç alınır.
Son olarak; ağrılı cinsel ilişki katlanılması gereken bir durum değildir. Cinsel sağlık, genel sağlığın ayrılmaz bir parçasıdır. Ve bu konuda yardım istemek, kendinize verdiğiniz en güzel değerlerden biridir.
Bu yazıyı okurken "ben de yaşıyorum" dediyseniz, lütfen bekletmeyin kendinizi. Kliniğimize gelin, konuşalım. Çok daha iyi hissetmeniz mümkün.
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı